خلاصه سمینار آقای ارجمند

اگزوزوم ها(exosome)

           اگزوزوم ها جدیدترین ابزار تشخیص و هشدار زودهنگام سرطان هستندکه تقریبا از تمامی مایعات بدن قابل جداسازی هستند، حتی از محیط های کشت سلولی نیز میتوان آنها را جدا کرد. ابعاد بین 30 تا 100 نانومتری دارند و توسط غشاء دو لایه لیپیدی کپسوله شده اند. آنها در شرایط پاتولوژیکی از جمله سرطان غلظتشان در خون افزایش پیدا میکند. بیوژنز آنها به این ترتیب است که اندوزوم های اولیه در روند تکامل به Multi vesicle body   ها تبدیل میشوند. پس از ایجاد تغییراتی در غشاء MVB ها با مشارکت کمپلکس های پروتئینی و دریافت پروتئین های سیتوزولی و غشایی بیشتر، در نهایت اگزوزوم ها تشکیل میشوند. در نهایت MVB ها در پروسه تکامل به Late endosomes ها تبدیل میشوند که پس از اتصال به غشاء پلاسمایی باعث رها کردن اگزوزوم ها به فضای خارج سلول میشوند. اگزوزوم ها حاوی ترکیبات متعددی هستند که با توجه به اینکه از چه سلولی منشاء گرفته اند محتوای ترکیبات میتواند متفاوت باشد اما در کل حاوی پروتئین ها، لیپیدها و اسیدهای نوکلئیک هستند. نوکلئیک اسیدها شامل RNA های کدینگ و غیرکدینگ هستند و با انتقال این مواد ژنتیکی به سلول های هدف تغییرات ژنتیکی و بیولوژیکی در سلول ها ایجاد میشود. اگزوزوم ها به طرق مختلف میتوانند از سلول های تولید کننده خود رها شده و همچنین به روش های مختلف میتوانند وارد سلول های هدف شوند و با توجه به مطالعات مختلف در رده های سلولی متفاوت به این تئوری ها دست پیدا کرده اند. از جمله تئوری هایی که در زمینه رهایی اگزوزوم ها مطرح میباشد شامل نقش پروتئین های Rab ، Ca dependent , PH dependent و افزایش بیان p53 میباشند. اگزوزوم ها دارای دامنه ای از عملکردها هستند که این عمکردها با توجه به این است که اگزوزوم ها از چه سلولی منشاء گرفته است. مثلا اگر اگزوزوم ها از سلول های ایمنی منشاء گرفته باشند میتوانند در حفظ و افزایش قدرت سیستم ایمنی نقش داشته باشند و یا اگر از سلول های توموری منشاء گرفته باشند میتوانند در گسترش سرطان نقش داشته باشند. از جمله نقش های فزیولوژیکی که برای اگزوزوم ها قائل شده اند شامل این است که در حفظ، بقاء و تمایز سلول های بنیادی، در حفظ ایمنی، در کاهش پاسخ های التهابی و در بهبود زخم میتوانند نقش داشته باشند. اما اگزوزوم ها بیشتر در شرایط پاتولوژیکی از جمله سرطان افزایش پیدا میکند . آنها در گسترش بیماری های قلبی، دژنراتیو عصبی و عفونی نیز میتوانند نقش داشته باشند. مثلا در گسترش سرطان به این گونه عمل میکنند که آنها حاوی انکوژن های موتانت شده سلول های توموری هستند که میتوانند آنها را به سلول های هدف آپتیک کنند. همچنین اگزوزوم ها میتوانند در آنژیوژنز و کاهش سیستم ایمنی و در نهایت گسترش سرطان نقش ایفا کنند. استفاده ی دیگری که از اگزوزوم ها میشود در بحث تشخیص زودهنگام سرطان هستند، که با توجه به اینکه در همان ابتدای تشکیل تومور از سلول های توموری رها میشوند میتوانند با بررسی پروتئین های سطحی آنها مثل CD63 یا CD81 و یا برخی پروتئین های دیگر از جمله Tsg101 یا پروئین Alix و همچنین بررسی میکروRNA  های درون آنها با کیت های مخصوص، در تشخیص اولیه کمک کننده باشند. امروزه در بحث درمان و کلینیک نیز از این نانووزیکول ها استفاده هایی میشود که شامل این است که در بحث ایمنوتراپی از آنها استفاده شده است و یا اینکه داروهای شیمی درمانی را و یا برخی آنزیم ها از جمله کاتالاز را در آنها لود کرده و سپس آنها را در بدن تزریق کرده اند. کما اینکه مطالعات حیوانی در این زمینه انجام شده است و به نتایج مثبتی دست پیدا کرده اند. در این روش ها آنها از لیپوزوم ها کاراتر هستند چون هم مقاومتر بوده و هم اینکه در خود بدن و توسط سلول ها تولید میشوند لذا پایداری آنها در شرایط درون بدن بیشتر میباشد.